Deze tentoonstelling, gemaakt door het Verzetsmuseum vertelt het vergeten verhaal over de oorlog in de West: Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945.
Expositie – 1 t/m 31 mei Bibliotheek Bijlmercentrum
Wereldoorlog in de West is een indringende tentoonstelling over een bijzonder onderwerp. Suriname en de Antillen waren weliswaar niet bezet, maar raakten al gauw bij de oorlog betrokken. Beide gebieden waren van cruciaal belang voor de geallieerde oorlogsvoering. Zonder de olie uit de Antillen en zonder de bauxiet uit Suriname hadden de geallieerden de oorlog misschien niet eens gewonnen.
De tentoonstelling vertelt een verhaal over Duitse duikbootaanvallen, de opvang van joodse vluchtelingen, interneringskampen voor Duitsers en NSB-ers, hulpacties voor het moederland én de opkomst van politieke organisaties die met de leus `baas in eigen huis` streefden naar autonomie. Een autonomie die nog jaren op zich liet wachten: de Antillen vieren in 2004 het feit dat zij 50 jaar geleden door het Statuut voor het koninkrijk meer zelfstandigheid verkregen.
De tentoonstelling vertelt dit verhaal aan de hand van citaten over de belevenissen van bewoners, militairen en andere ooggetuigen. Hoe hebben zij de oorlog ervaren? Ook is er aandacht voor de Surinamers en Antillianen die tijdens de oorlog in Nederland verbleven. Velen van hen namen deel aan het verzet.
Publicatie
Uitgeverij Verloren heeft bij de tentoonstelling een publicatie uitgebracht, geschreven door Liesbeth van der Horst: Wereldoorlog in de West; Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945.
Reizende tentoonstelling
De reizende variant van Wereldoorlog in de West is in 2005 te zien geweest op Curacao en in Suriname. In 2006 is de expositie onder meer te zien (geweest) in Almere, Amsterdam-Zuidoost, Tilburg en Gouda. Voor actuele informatie hierover zie tijdelijke exposities.
Wereldoorlog in de West – Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945
‘We hadden gehoord van de oorlog in Europa, en Europa daar hoorden we bij. Op school leerden we alles over Europa. Dus toen we hoorden dat Nederland was aangevallen, waren we hier in rouw.’ Irma Tilon
Oorlog in de West
Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Nederland bezet door nazi-Duitsland. Japan – de bondgenoot van Duitsland – bezet de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië. Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba blijven de enige vrije Nederlandse grondgebieden. Toch krijgen ook deze koloniën in ‘de West’ met de oorlog te maken.
Er is geen contact meer mogelijk met het moederland Nederland. De bauxietmijnen in Suriname en de olieraffinaderijen op Curaçao en Aruba worden voor de oorlogvoering van groot belang. Amerikaanse militairen komen deze industrieën beschermen.
Suriname, de Antillen en Aruba krijgen een belangrijke plaats in de wereldpolitiek. De welvaart neemt toe. Dit versterkt ook het streven naar zelfstandigheid.
Bestuurders
J.C. Kielstra, gouverneur van Suriname tot 1944. Hij werd opgevolgd door J.C. Brons. G.J.J. Wouters, gouverneur van ‘het gebiedsdeel Curaçao’ tot 1942.
Tot dit gebiedsdeel behoorden Curaçao, Aruba en Bonaire, en de Bovenwindse eilanden Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius. De naam Nederlandse Antillen werd na de oorlog ingevoerd. Wouters werd opgevolgd door P.A. Kasteel.
Proclamaties na de Duitse inval in Nederland
Goslar
‘Dat de oorlog was uitgebroken hoorde ik ’s morgens vroeg. Overal werden plakkaten opgehangen dat Nederland in oorlog was. Meteen moesten de Duitse schepen in beslag worden genomen. Maar de bemanning van de Goslar liet het schip zinken, zodat het niet in Nederlandse handen zou vallen. Ik zat in de ploeg die ingezet werd om het schip te redden, maar het was te laat. Boze tongen beweren dat Van Beek, de politiecommissaris, te lang had gedraald omdat hij pro-Duits zou zijn.’ Michel Drenthe
Het wrak van de Goslar – Van Beek-eiland genoemd – ligt nog steeds in de haven van Paramaribo.
Britse en Amerikaanse troepen
Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn Suriname, de Antillen en Aruba vrijwel onverdedigd. Al in 1939 dringt het koloniale bestuur aan op versterking van de eigen troepen met manschappen uit Nederland.
Direct na de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 komen Britse troepen naar de Antillen en Aruba om de olieraffinaderijen te beschermen. Een jaar later worden Amerikaanse troepen gelegerd in Suriname. Amerikanen vervangen in 1942 ook de Britse troepen op de Antillen en Aruba.
De tentoonstelling is mede mogelijk gemaakt door OBA Amsterdam, Rabobank Amsterdam en omstreken, SIO (Surinaams Inspraak Orgaan), Verzetsmuseum Amsterdam en Stadsdeel Zuidoost, Stichting 4/5 mei Comité Amsterdam Zuidoost en de stichting Surinaamse Vrouwen Bijlmermeer (SVB).
